ページ3:

> ประเภทองค์กรอาสาสมัคร
ม
1) ฮาครัฐ : มีระเบียบชัดเจน อยู่ภายใต้หน่วยงานราชการ
Ex. - อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.)
-อาสาสมัครป้องกันภัยฝ่ายพลเรือน
น
(อปพร.)
- อาสาสมัครสาสารณสุขกรุงเทพมหานคร (อสส.)
- อาสาสมัครดูแลผู้สูงอายุที่บ้าน (อส.)
1 งง
- อาสาพัฒนาสังคมช่วยเหลือคนพิการ (อพมก.)
-อาสาพัฒนาชุมชน (68)
1.
2) องค์กรพัฒนาเอกชน (NGO) : ไม่แสวงหากำไร
Ex. -อาสาสมัครสภากาชาดไทย
-
อาสาสมัครสภาสังคมสงเคราะห์แห่งประเทศไทยในพระราชูปถัมภ์
- อาสาสมัครแพทย์อาสา (พอ.สว.)
-มูลนิธิอาสาสมัครเพื่อสังคม (มอส.)
-มูลนิธิป่อเต็กตั้ง
มูลนิ ร่วมกตัญญู
มูลนิธิกระจกเงา
มูลนิธิช ใช้ อาสา
-สมาคมคนตาบอดแห่งประเทศไทย
มูลนิธิ Teach for Thailand
-อาสาสมัครกรีนพีช
-
3) กลุ่มอิสระ : รวมตัวกันเอง ตอบสนองสถานการณ์ได้รวดเร็ว
:
Ex. -อาสาสมัครกลุ่มในไส้
-เครือข่าย ซ.โซ่ อาสา

ページ4:

งานอาสาสมัครที่นิยมในปัจจุบัน
1) อาสาสมัครต่างแดน
5. โครงการอาสาสมัครเพื่อนไทย (Friends from Thailand : FFT)
ของกรมความร่วมมือระหว่างประเทศ กระทรวงการต่างประเทศ
“ รับอาสาสมัคร
ไปปฏิบัติงาน "
ณ ประเทศในแอฟริกา
ที่เริ่มโครงการจัดส่งอาสาสมัครเพื่อนไทยไปปฏิบัติงานในต่างประเทศ ตั้งแต่ พ.ศ. 2546
Ex. Overseas Volunteer ของ IYF มูลนิธิเยาวชนสัมพันธ์นานาชาติ
2) งานฝีมือ หัตถกรรมเพื่อการบริจาคหรือระดมทุน
Ex. อาสาสมัครลงลายกระเป๋าผ้าเพื่อศูนย์เด็กด้อยโอกาส
ที่จัดโดยมูลนิธิอาสาสมัครเพื่อสังคม (มส.)
มูลนิธิเพื่อการพัฒนาเด็ก (มพด.)
3) อาสาสมัครช่วยเหลือผู้พิการ / ผู้ไร้ความสามารถ
ข
BOX SET อยู่บ้านก็ทำอาสาได้
เพ้นทถุงยา
เพื่อผู้ป่วย
เพ้นท์ถุงผ้า
แต่น้อง
Overseas
VOLUNTEER
อาสาสมัครต่างประเทศ
Ex. โครงการ Read for the Blind ของมูลนิธิคนตาบอดไทย จัดทำ App สร้างหนังสือเสียงให้คนทำบอด
โครงการอาสาสมัครเพื่อเพื่อนพิการของมหาวิทยาลัยมหิดล
READ FOR THE BLIND
Volunteer
อบรมอาสาสมัครเพื่อเขียน การ
4) งานอาสาสมัครส่งเสริมการศึกษา
Ex. อาสาสมัครสร้างสื่อการเรียนรู้บนผืนผ้า ของมูลนิธิอาสาสมัครเพื่อสังคม (มอส)
1
โครงการบันความรู้สู่สังคม
ง
6) งานอาสาสมัครฟื้นฟูสิ่งแวดล้อม
Ex. อาสาสมัครกรีนพีช : นักเคลื่อนไหวด้านสิ่งแวดล้อม
WOWN
MONGER
BASET PEกา
เสสงคม
PUSH CART
อาสาสมัครกลุ่มใบได้ : ปราบปรามประมงน้ำจืด และเครือข่ายงานปกป้องปลาในฤดูที่ไข่เพื่อสำรวจ
และเกียรขายและเครื่องมือทำประมงผิดกฎหมาย
FOREST
FOR
CLIMATE
omulumshan
อย่าไปใช้การสื่อสาร
อาจสร้างสรรค์

ページ5:

6) งานอาสาสมัครในสถานสงเคราะห์
Ex.
โครงการอาสาสร้างสุขให้เก๊ก ของมูลนิธิสุขภาพไทย
2 1
สถานสงเคราะห์ 5 แห่ง ได้แก่ สถานสงเคราะห์เด็กอ่อนปานปากเกร็ด
มอาสาสร้างสุขใจ ก 05
กีบ บบ สอบการบ้าน แตกร
สถานสงเคราะห์เด็กพิการทางสมองและปัญญา (บ้านเมืองนํ้า)
สถานสงเคราะห์อีกหญิงบ้านราชวิถี
สถานสงเคราะห์เด็กพิการและทุมมารามปากเกร็ด (บ้านนนทภูมิ)
สถานสงเคราะห์เด็กอ่อนรังสิต
7) งานเฉพาะกิจช่วงวิกฤต
Ex. อาสาสมัครเฉพาะกิจ : จิตอาสา อำนวยความสะดวกให้แก่ประชาชน
ที่มาร่วมลงนามถวายสักการะพระบรมศพ สมเด็จพระพันปีหลวง
Ex. งานอาสาสมัครของศูนย์อพยพช่วยเหลือผู้ประสบภัยฉุกเฉินจากอุทกภัยหาดใหญ่
- แนวคิด ทุนทางสังคม (Social Capital)
ความสัมพันธ์ ความไว้วางใจ และความร่วมมือของคนในสังคม ที่ช่วยให้สังคมเข้มแข็ง
1) เครือข่าย (Networks)
2) การฟังมากัน (Reciprocity)
0.
5) ความไว้เนื้อเชื่อใจ / ความผูกพัน
(Trust & Bonding)
ทุนทางสังคม
(Social Capital)
3) บรรทัดฐานทางสังคม
(Social Norms)
องค์ประกอบ
4) พลังร่วมในการแก้ปัญหา (Collective Efficacy)
ทุนมนุษย์ : ความรู้ ความสามารถ ประสบการณ์
(2) ในสถาบัน : ครอบครัว โรงเรียน ศาสนา องค์กร
(3) ทุนทางปัญญาและวัฒนธรรม : คุณธรรม วัฒนธรรม ภูมิปัญญา ความไว้ใจ

ページ6:

แนวคิดของนักวิชาการ
1) Coleman โคลแมน
ทุนทางสังคมเกิดจากความสัมพันธ์ระหว่างผู้คนในสังคม
องค์ประกอบสำคัญ
- ความไว้วา ได้ (Trust)
- ค่านิยมร่วมกัน (Shared Values)
-เครือข่ายความสัมพันธ์ (Networks)
ผลที่เกิดขึ้น
- คนร่วมมือช่วยเหลือกัน
- เกิดการเอื้อประโยชน์ต่อกัน (Reciprocity)
- เกิดบรรทัดฐานทางสังคม (Social Norms)
ช่วยให้สังคมทำงานร่วมกันได้อย่างมีประสิทธิภาพ (Collective Action / Efficacy)
2) Putman worlig
ทุนทางสังคมเกิดจาก
-
- การพึ่งพาอาศัยกันในชุมชน (Norms of Reciprocity)
- การมีส่วนร่วมเพื่อส่วนรวม (Networks of Civic Engagement)
ความไว้วางใจกันในสังคม (Social Trust)
แนวคิดสำคัญ
“สังคมที่มีเครือข่ายความสัมพันธ์เข้มแข็ง จะสามารถแก้ปัญหาได้ดีกว่าการแก้ปัญหาแบบต่างคนต่างอยู่
3) สุวรรณี คำมั่น และคณะ
ทุนทางสังคมคือการรวมกันของสิ่งดีงามในสังคม เช่น ความเอื้อเฟื้อ ความไว้วางใจ ความผูกพัน
วัฒนธรรมที่ดี ช่วยพัฒนาความเจริญของสังคมและประเทศชาติ
199

ページ7:

> แนวคิดทฤษฎีแรงจูงใจ
แรงจูงใจ (Motives)
พลังในตัวบุคคลที่ก่อให้เกิดการกระตุ้นเร้า และการชี้นำแนวทางพฤติกรรมให้มุ่งไปสู่เป้าหมาย
การจูงใจ (Motivation)
การผลักให้เคลื่อนไหว เมื่อมีแรงจูงใจเกิดขึ้น จะทำให้บุคคลเกิดการเคลื่อนไหวด้วยพฤติกรรม
หรือการกระทำบางอย่างที่มุ่งไปยังเป้าหมายหรือสิ่งล่อใจ
> ประเภทของแรงจูงใจ
1
1) แรงจูงใจภายใน (Instrinsic Motives)
สภาวะที่บุคคลต้องการทำหรือเรียนรู้บางอย่างด้วยตัวเอง โดยไม่ต้องอาศัยการชักจูงจากสิ่งเร้าภายนอก
เกิดจากความรู้สึกภายในตัวบุคคล Ex. ความรัก ความสุข ความดีใจ ความรู้สึกมีค่าในตัวเอง
2) แรงจูงใจภายนอก (Extrinsic Motives)
สภาวะที่บุคคลได้รับการกระตุ้นจากสิ่งเร้าภายนอก
ข
กระตุ้นเร้าให้บุคคลเกิดความต้องการและ
แสดงพฤติกรรมไปสู่เป้าหมาย ปัจจัยที่เป็นสิ่งจูงใจจากภายนอก
Ex. เงินค่าจ้าง โบนัส ตำแหน่ง หน้ำตา รางวัล ทุนการศึกษา เกียรติบัตร ปริญญาบัตร
กระบวนการเกิดแรงจูงใจ 4 ขั้น
1) ขั้นความต้องการ (Need, Stage)
2) ชั้นแรงขับ (Drive Stage)
3) ชั้นพฤติกรรม (Behavior)
นั
4) ชั้นลดแรงขับ (Drive Reduction)
* แนวคิดแรงจูงใจอาสาสมัคร (Volunteer Functions Inventory: VFI)
1) คุณค่า (Value) : ช่วยเพราะเห็นว่าการช่วยคนเป็นสิ่งถูกต้อง
2) การเรียน / ความเข้าใจ (Understanding) : ต้องการเรียนรู้ทักษะใหม่และพัฒนาตนเอง
3) สังคม / ความสัมพันธ์ (Social) : ต้องการสร้างความสัมพันธ์และสังคมที่ดี
4) อาชีม/ อนาคตในการทำงาน (Career) : เพิ่มประสบการณ์และโอกาสทำงาน
5) การปกป้องตนเอง (Protective) : ลดความรู้สึกด้านลบ เช่น ความเศร้า ความไร้ค่า
4) การเสริมสร้างคุณค่าในตัวเอง (Enhancement) : เพิ่มความภูมิใจและคุณค่าในตนเอง

ページ8:

- มติกรรมการช่วยเหลือ (Helping Behavior)
พฤติกรรมช่วยเหลือที่มองจากการกระทำ เช่น ช่วยทั่วไป ช่วยฉุกเฉิน
การตัดสินใจช่วยเหลือผู้อื่น
แนวคิดสำคัญ ถ้ามีคนอยู่เยอะ คนมักคิดว่าเดี๋ยวคนอื่นช่วย การกระจายความรับผิดชอบ
อีกปัจจัยคือ ต้นทุนของการช่วย
(Diffusion of Responsibility)
หากสถานการณ์อันตราย คนอาจช่วยทางอ้อมแทน เช่น โทรแจ้งตำรวจ หรือรถพยาบาล
- พฤติกรรมเอื้อสังคม (Prosocial behavior)
พฤติกรรมเพื่อประโยชน์ต่อผู้อื่นและสังคม
3 ด้าน 1) การช่วยเหลือด้วยกำลังกาย (Helping)
2) การแบ่งปัน (Sharing)
3) การให้กำลังใจ (Encouraging & Comforting)
Helping behavior
พฤติกรรมการช่วยเหลือ
Egoism : การเห็นแก่ประโยชน์ของตนเอง ทำเผื่อหวังผล
Altruism : การเห็นแก่ประโยชน์แก่ผู้อื่น ทำโดยไม่หวังผล
ความหมาย Altruism 3 ประการ
1) ความปรารถนาที่จะให้
2) ความรู้สึกเข้าใจและเห็นใจผู้อื่น
3) ไม่มีแรงจงใจที่จะรับสิ่งใดตอบแทนจากการช่วยเหลือผู้อื่
* ศาสนากับงานอาสาสมัคร
พุทธ : เน้นทาน เมตตา กรุณา
อิสลาม : ซะกาต= การแบ่งปันทรัพย์เพื่อช่วยยากไร้
คริสต์ : มนุษย์เป็นพี่น้องกัน ต้องช่วยเหลือกัน
* หลักธรรม
สังคหวัตถุ 4 (4Bases of Social Solidarity)
ธรรมที่เป็นที่ตั้งแห่งการสงเคราะห์กัน ธรรมที่เป็นเครื่องยึดเหนี่ยวน้ำใจกัน
a
ทน ปิยวาจา
อตา จรยา
Prosocial behavior
Altruism
ความเอื้อเฟื้อ
เสียสละ
พฤติกรรมเอื้อสังคม
สมาน๊าาา
การให้ พูดจาไพเราะ ประพฤติเป็นประโยชน์ ประมงฤติตนเสมอต้นเสมอปลาย
- พรหมวิหาร 4 (4 Sublime States of Mind)
ธรรมครองใจอันประเสริฐ ธรรมของผู้เป็นใหญ่ที่พึงปฏิบัติทั้งต่อตนเองและผู้อื่น
เมตต
กรุณา
มาต
อุเบกขา
ปรารถนาให้ผู้อื่น ปรารถนาให้ผู้อื่น ยินดีเมื่อผู้อื่นได้ดี วางเฉยไม่ซ้ำเติมผู้อื่น
ได้รับความสุข | พันจากความทุกข์

ページ9:

ประวัติศาสตร์งานอาสาสมัครไทย 6 ยุค
* ยุคที่ 1 การกำเนิดขององค์กรอาสาสมัครแห่งแรก
1
- เริ่มจากเหตุการณ์วิกฤตการณ์
ร.ศ.12 (พ.ศ. 2436) หรือ สงครามฝรั่งเศส - สยาม
มีผู้บาดเจ็บจำนวนมาก ทำให้เกิดการรวมตัวช่วยเหลือผู้ประสบภัยและทหาร
- ท่านผู้หญิงเปลี่ยน ภาสกรวงษ์ จึงได้ชักชวนสตรีอาสาสมัครอื่น
และได้กราบบังคมทูลสมเด็จพระนางเจ้าสว่างวัฒนา พระบรมราชเทวี
เพื่อขอพระราชทานพระบรมราชานุญาต ตั้งองค์การบรรเทาทุกข์ทหาร
กลุ่มสตรีมีแนวคิดความทันสมัยแบบตะวันตก
• ร.5 จัดตั้งสภาอุณาโลมแดงแห่งชาติสยาม
เมื่อวันที่ 26 เมษายน 2436 ถือเป็นวันสถาปนาสภากาชาดไทย
-พัฒนาการของสภากาชาดไทย
- พ.ศ. 2436 ขัด ตั้งสภา ณ โลมแดงแห่งชาติสยาม
- พ.ศ.2461 88กพระราชบัญัติสภากาชาดสยาม
- พ.ศ. 2444 ได้รับการรับรสั่งจากคณะกรรมการกาชาดระหว่างประเทศ
- พ.ศ. 2472 เปลี่ยนชื่อเป็น สภากาชาดไทย
อาสาสมัครจากมิชชันนารีและชาวจีน
ท่านผู้หญิงเปลี่ยน ภาสกรวงษ์
- การเข้ามาของคณะสอนศาสนาคริสต์ เพื่อช่วยเหลือประชาชนด้านสุขภาพ และการศึกษา
บุคคลสำคัญ
9
-หมอบรัดเลย์ : เป็นคนแรกที่ทำการถ่ายเลือดให้แก่ผู้ป่วยที่เสียเลือดไปเป็นจำนวนมาก
เป็นผู้ตั้งร้านจำหน่ายยา เป็นต้นกำเนิดความคิดของการทำคลินิกแห่งแรกในไทย และเป็นผู้นำวิธีป้องกันโรคฝีดาษ
- หมอเฮาส์ : เป็นศัลยแพทย์คนแรกที่ศึกษาด้านการใช้ยาชา และปลูกฝิ่
หมอบรัดเลย์
หมอเฮาส
• ชาวจีนที่อพยพจากจีนตอนใต้ เข้ามาสู่ไทยช่วง 4-5 เข้ามาตั้งสมาคมตระกูลแซ่
เพื่อช่วยเหลือดูแลเครือญาติตระกูลเดียวกัน และเพื่อเป็นประโยชน์ต่อสังคม
v
ได้ก่อตั้ง มูลนิธิปอเต็กตึง เมื่อพ.ศ. 2453 เพื่อช่วยเหลือผู้ประสบอัคคีภัย อุทกภัย วาตภัย
มีการจัดตั้งโรงพยาบาล วเฉียว จัดตั้งมหาวิทยาลัย
34 ปอเต็กตึ๊ง
*******
POH TECK TUNG FOUNDATION

ページ10:

* ยุคที่ 2 งานอาสาสมัครพลเรือนและเยาวชนบำเพ็ญประโยชน์
0
• ร.6 สถาปนาลูกเสือไทย (Scouting) ประเทศที่ 3 ของโลก ต่อจาก EU และ USA
ได้แนวคิดจากกองกำลังอาสาสมัครรักษาดินแดนของอังกฤษ เพื่อเป็นกำลังสนับสนุนทหารและ
ช่วยรักษาความสงบของประเทศ
• 36 ทรงเห็นว่าเยาวชนควรได้รับการฝึกฝนและปลูกฝังความรักชาติ
จึงก่อตั้งกิจการลูกเสือ เมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2454
มีวัตถุประสงค์สำคัญ 3 ประการ
4) ความจงรักภักดีต่อพระมหากษัตริย์
2) ความรักชาติบ้านเมืองและศาสนา
3) ความสามัคคีและการอยู่ร่วมกันอย่างดี
•กองลกเสื้อแรกของไทย คือ กองลูกเสือโรงเรียนมหาดเล็กหลวง
(ปัจจุบัน คือ โรงเรียนวชิราวุธวิทยาลัย)
STATES
•มีคําขวัญว่า "เสียชีพ อย่าเสียสัตย์
ต่อมาขยายไปทั่วประเทศ และพัฒนาเป็นลูกเสือชาวบ้าน
เพื่อเปิดโอกาสให้ประชาชนมีส่วนร่วมในงานอาสาสมัครเพื่อความมั่นคงของชาติ
* ยุคที่ 3 งานอาสาสมัครกับการสังคมสงเคราะห์
1 กรกฏาคม พ.ศ. 2454
พระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัว
ทรงสถาปนากิจการลูกเสือไทย
การสังคมสงเคราะห์ในไทยมีมาตั้งแต่อดีต โดยมีวัดเป็นศูนย์กลางช่วยเหลือประชาชน
• จุดเริ่มต้นเกิดจากมูลนิธิราชประชานุเคราะห์ ก่อตั้งสมัยสง
เพื่อช่วยเหลือผู้ประสบภัยพิบัติและผู้เดือดร้อนทั่วประเทศ
•
พ.ศ. 2503 มีการประชุมองค์กรสังคมสงเคราะห์กว่า 300 องค์กร และ
ก่อตั้งสภาสังคมสงเคราะห์แห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์
เพื่อประสานงานด้านสังคมสงเคราะห์ระหว่างภาครัฐและเอกชน
•งานแพทย์อาสา (พอ.สว.)
2
สมเด็จย่าทรงเห็นความเดือดร้อนของประชาชนในพื้นที่ห่างไกลที่เข้าไม่ถึงบริการสาขารณสุข
จึงก่อตั้งหน่วยแพทย์อาสาสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี (พอ.สว.) ในปี พ.ศ. 2512
เพื่อให้แพทย์ พยาบาล และอาสาสมัครออกไปรักษาประชาชนในถิ่นทุรกันดาร
การออกปฏิบัติงานของแพทย์อาสาทุกคนจะสวมเสื้อสีเทา กระเป๋าเพื่อเที่ยว จึงเรียกกันว่า “หมอกระเป๋าเดี่ยว
บ
• ต่อมา 21 พฤษภาคม 2517 มีการจดทะเบียนมูลนิธิแพทย์อาสาสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนน
• พ.ศ. 2542 องค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO)
ยกย่องสมเด็จย่า เป็นบุคคลสำคัญของโลก
วันที่ 21 ตุลาคม เป็นวันสังคมสงเคราะห์ และวันอาสาสมัครไทย
ซึ่งเป็นวันคล้ายวันพระราชสมภพของสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี(สมเด็จย่า)
เพื่อรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณและเป็นแบบอย่างของการเสียสละเพื่อสังคม
9 9

ページ11:

ยุคที4 องค์กรอาสาสมัครเพื่อการศึกษาและการพัฒนาสังคม
•
.
พ.ศ. 2505 อาสาสมัครจาก Peace Corps (USA) เข้ามาช่วยงานด้านการศึกษา เกษตร และสาธารณสุขในไทย
พ.ศ.2509 กรมการพัฒนาชุมชนจัดตั้งอาสาพัฒนา (อสพ.)
พ.ศ. 2510 ศ.ดร.ป๋วย อึ๊งภากรณ์ จัดตั้งมูลนิธิบูรณะชนบทแห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์ (บสท.)
- พ.ศ. 2512 ก่อตั้งสำนักบัณฑิตอาสาสมัคร มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
จัดตั้งอาสาพัฒนาชุมชน (86) เพื่อช่วยงานพัฒนาหมู่บ้านและชุมชน
• พ.ศ. 2520 กระทรวงสาธารณสุข จัดตั้งอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.)
อสม.มีหน้าที่ส่งเสริมสุขภาพให้ความรู้ด้านสาธารณสุขและดูแลประชาชนในชุมชน
* ยุคที่ 5 งานอาสาสมัครกับวิกฤตเศรษฐกิจและภัยพิบัติร้ายแรง
ยุควิกฤตทรัพยากรธรรมชาติและวิกฤตเศรษฐกิจ
.
พ.ศ.2530 ช่วง กางเศรษฐกิจอย่างรวดเ
- พ.ศ. 2540 เกิดวิกฤตามกุ้ง เป็นวิกฤตการเงินระดับโลก
ยุคภัยพิบัติร้ายแรง
99
พ.ศ.2547 (สึนามิ) ภัยพิบัติสึนามิทำให้เกิดการรวมตัวช่วยเหลือครั้งใหญ่ เกิดคำว่า “จิตอาสา”
ทำให้งานอาสาสมัครได้รับความสนใจมากขึ้น โดยเฉพาะคนรุ่นใหม่
* ยุคที่ 6 ยุคแห่งการบูรณาการงานอาสาสมัคร
-พ.ศ.2554 เกิดน้ำท่วมใหญ่
- พ.ศ. 2561 เด็ก 3 คนติดด้านลวง จ.เชียงราย
-พ.ศ.2562 การเหม ระบาด Covid-19
เครื่องมือวางแผนโครงการ 5W1H+INP
ชื่อโครงการ (สะท้อนให้เห็นว่าจะทำอะไรและทำให้ใคร)
ที่มาและความสำคัญของการทำโครงการ
ทำไมต้องทำโครงการนี้ ทำแล้วจะเกิดประโยชน์อย่างไร กลุ่มเป้าหมายได้อย่างไร
สถานทีทีจะจัดทําโครงการ
จัดทำโครงการในช่วงเวลาใด
1. What
2. Why
3. Where
4. When
5. Who
6. How
รายละเอียดการดำเนินกิจกรรมในโครงการ
1.Indicators ตัวชี้วัดความสำเร็จ
3. Networks เครือข่ายสนับสนุน
กลุ่มเป้าหมาย /คณะผู้จัดทำโครงการ
1