ページ1:

โครงสร้างตามกายวิภาคศาสตร์ของเซลล์ประสาท
โครงสร้างหลักของเซลลประสาท
• ตัวเซลล์ (Cell Body / Soma): ศูนย์กลางของเซลล์
นิวเคลียส (Nucleus): บรรจุสารพันธุกรรมควบคุมการทำงาน
• เดนไดรต์ (Dendrite): แขนงแตกย่อยทำหน้าที่ รับ กระแสประสาทเข้าสู่ตัวเซลล์
• แอกซอน (Axon): เส้นใยยาวทำหน้าที่ ส่ง กระแสประสาทออกจากตัวเซลล์
• ปลอกไมอีลิน (Myelin Sheath): ฉนวนไขมันหุ้มแอกซอน ช่วยให้กระแสประสาท
เคลื่อนที่เร็วขึ้น
• โนดออฟรันเวียร์ (Node of Ranvier): จุดรอยต่อระหว่างปลอกไมอีลิน เป็นบริเวณที่
เกิดกระแสไฟฟา
• เซลล์ชวานน์ (Schwann Cell): เซลล์ค้ำจุนที่สร้างปลอกไมอีลินในระบบประสาทรอบนอก
ปลายแอกซอน (Axon Terminal): ส่วนปลายที่ปล่อยสารสื่อประสาทไปยังเซลล์ถัดไป
การเดินทางของกระแสประสาทมีทิศทางที่แน่นอน
เสมอ โดยเริ่มจากการรับสัญญาณไฟฟ้าเคมีผ่าน
ทาง เดนไดรต์ จากนั้นสัญญาณจะเดินทางผ่าน ตัว
เซลล์ และถูกส่งต่อไปยัง แอกซอน เพื่อวิ่งไป
จนถึง ปลายแอกซอน ซึ่งจะมีการหลั่งสารสื่อ
ประสาท (Neurotransmitter) ข้ามช่องว่างที่เรียก
ว่า ไซแนปส์ (Synapse) ไปยังเซลล์ประสาทตัวถัด
ไปหรืออวัยวะเปาหมาย
หากแบ่งตาม โครงสร้าง (จำนวนแขนงที่แยกออกจากตัวเซลล์)
จะสามารถแบ่งได้เป็น 3 ประเภทหลัก:
1.เซลล์ประสาทขั้วเดียว (Unipolar Neuron): มีแขนงแยกออกมาเพียงแขนงเดียว (มัก
พบในสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง หรือเป็นขั้วเดียวเทียมในระบบรับความรู้สึกของมนุษย์)
2.เซลล์ประสาทสองขั้ว
บัว (Bipolar Neuron): มี 2 แขนงแยกจากตัวเซลล์ คือ 1 เดนไดรต์
และ 1 แอกซอน (พบได้ที่เรตินาในตา, หูส่วนใน และจมูก)
3.เซลล์ประสาทหลายขั้ว (Multipolar Neuron): มีหลายแขนง โดยมีเดนไดรต์จำนวนมาก
แต่มีแอกซอนเพียง 1 เส้น (เป็นเซลล์ประสาทส่วนใหญ่ที่พบในสมองและไขสันหลัง)

ページ2:

กลไกการเกิดกระแสประสาท (Action Potential)
คือการเปลี่ยนแปลงของประจุไฟฟ้าบนเยื่อหุ้มเซลล์ประสาท เพื่อใช้ในการส่งสัญญาณจากจุด
หนึ่งไปยังอีกจุดหนึ่ง โดยแบ่งออกเป็น 5 ระยะหลักตามลำดับการเปลี่ยนแปลงศักย์ไฟฟ้า
นี่คือกราฟแสดงการเปลี่ยนแปลงศักย์ไฟฟ้าในแต่ละระยะของ Action Potential:
ระยะเกิดกระแสประสาท
.
ศักย์ไฟฟ้าอยู่ที่ประมาณ - 70 mV
• โซเดียม-โพแทสเซียมปั๊ม (Na+/K+pump) ทำงานตลอดเวลา
• ดึง 3Nq+ออกนอกเซลล์ และนำ 2K +เข้าในเซลล์
• สภาพช่องประตู: ช่อง Nq+และ K+ส่วนใหญ่ปัด
ระยะส่งเรากระตุ้น (Depolarization เริ่มต้น)
• ส่งเรามากระตุ้นให้เยื่อหุ้มเซลล์เปลี่ยนค่าศักย์ไฟฟ้า
หากแรงกระตุ้นถึง ระดับกราส์โฮลด์ (Threshold) ที่ประมาณ
-55mVจะเกิด Action Potential
ระยะดีโพลาไรเซชัน (Depolarization)
ช่องโซเดียม (Na+gate) เปิดออกจำนวนมาก
ไอออน Ng+ไหลทะลักเข้าสู่ภายในเซลล์ อย่างรวดเร็ว
• ภายในเซลล์เปลี่ยนเป็นประจุบวก สัก ไฟฟ้าพุ่งสูงขึ้น ง
ประมาณ +30ถึง +40mV
ระยะรีโพลาไรเซชัน (Repolarization)
ช่องโซเดียม Nq+gateปิดลงทันที
ช่องโพแทสเซียม K+ gateเบิดออกแทน
ไอออน K+ ไหล ออกจากภายในเซลล์ เพื่อลดประจุบวก
ศักย์ไฟฟ้าดิ่งลดลงกลับเข้าสู่แนวลบ
.
ลบอีกครั้ง
ระยะไฮเพอร์โพลาไรเซชัน (Hyperpolarization)
ช่องโพแทสเซียม K+ gate ดช้าเกินไป
d
• ไอออน K+ยังคงไหลออกนอกเซลล์อย่างต่อเนื่อง
• ศักย์ไฟฟ้าลดต่ำกว่าระยะพัก ลงไปอยู่ที่ประมาณ-30mV(ช่วง
อกระตุ้นช้า)
• หลังจากนั้น Nq+K+ pump จะปรับสมดุลไอออน